तनहुँ । पछिल्लो समय नेपालमा बालबालिकादेखि वृद्धसम्म मोबाइल फोनको प्रयोग अत्यधिक बढेको छ। पढाइ, व्यवसाय वा मनोरञ्जनका लागि आवश्यक भए पनि मोबाइलमा धेरै समय खर्चिनुले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने चिकित्सकहरूले चेतावनी दिएका छन्।
स्वास्थ्य विज्ञका अनुसार दिनमा लामो समय मोबाइल चलाउँदा शारीरिक मात्र होइन, मानसिक समस्या पनि बढ्दै गएको छ।
मुख्य बेफाइदाहरू यसप्रकार छन् :
- आँखामा असर : लगातार स्क्रिन हेर्दा आँखामा दुखाइ, दृष्टि कमजोर हुने र समयभन्दा पहिले चस्मा लगाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
- निद्रामा समस्या : राति ढिलोसम्म मोबाइल चलाउँदा निद्राको गुणस्तर घट्ने, अनिद्रा हुने र तनाव बढ्ने।
- मानसिक दबाब : सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोगले आत्मविश्वास घट्ने, चिन्ता र निराशा बढ्ने।
- शारीरिक समस्या : लामो समय एकै ठाउँमा बस्दा घाँटी दुख्ने, ढाड दुख्ने, मोटोपना बढ्ने।
- सामाजिक दूरी : परिवार र साथीबीचको प्रत्यक्ष सम्बन्ध कमजोर भई सामाजिक एक्लोपन बढ्ने।
मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञ डा. राजन श्रेष्ठका अनुसार,
“मोबाइल आधुनिक जीवनको आवश्यक साधन भए पनि यसको दुरुपयोग खतरनाक छ। विशेषगरी किशोर–किशोरीमा ‘मोबाइल एडिक्शन’ (लत) बढिरहेको छ, जसले पढाइ र भविष्य दुवैमा असर पार्छ।”
नेपाल टेलिकमको तथ्यांकअनुसार, नेपालमा अहिले करिब ४ करोड भन्दा बढी मोबाइल प्रयोगकर्ता छन्। तर डिजिटल साक्षरताको अभावले धेरैले मोबाइलको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्न नसकेको विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।
शिक्षाविद्हरूले विद्यालयमा डिजिटल अनुशासन सम्बन्धी कक्षा आवश्यक भएको बताउँदै, परिवारमा पनि बालबालिकालाई मोबाइल प्रयोगमा नियन्त्रण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
👉 विज्ञहरूको सुझाव :
- मोबाइल प्रयोगको समय निश्चित गर्ने
- राति सुत्नुभन्दा कम्तीमा १ घण्टा अघि मोबाइल बन्द गर्ने
- अनावश्यक सामाजिक सञ्जालमा समय खर्च नगर्ने
- बाहिरी गतिविधि, खेलकुद र प्रत्यक्ष संवादलाई प्राथमिकता दिने
यसरी, अत्यधिक मोबाइल प्रयोग अब व्यक्तिगत मात्र नभई सामाजिक समस्या बन्दै गएको छ। समयमै सचेत हुन नसकिए भविष्यमा यसको दीर्घकालीन असर झन् गम्भीर हुने स्वास्थ्य विज्ञहरूको चेतावनी छ।
