तनहुँ १२ श्रावण २०८२ —
निद्रा केवल आरामको साधन मात्र होइन, स्वास्थ्यको आधारभूत आवश्यकता हो। तर पछिल्ला अध्ययनहरू अनुसार, विश्वकै ठूलो जनसंख्याले राति निद्रामा बारम्बार खलल पाउने समस्या भोगिरहेका छन्।
अमेरिकामा गरिएको एक प्रतिनिधि सर्वेक्षणले देखाएको छ कि करिब ३५% मानिसहरू हप्तामा कम्तीमा तीन रात निद्रामा खलल पाउँछन्, र तिनीहरूमध्ये धेरैलाई पुनः निद्रामा फर्कन कठिन हुन्छ। वृद्धहरूमा यो समस्या अझ बढी देखिन्छ—५०–६०% मा कुनै न कुनै किसिमको नीद्रासम्बन्धी विकार हुन्छ।
१. किन हुन्छ यो समस्या?
निद्रामा बारम्बार खलल पर्नुको कारण धेरै छन्—
- मानसिक कारण: तनाव, डिप्रेशन, चिन्ता
- शारीरिक कारण: मधुमेह, उच्च रक्तचाप, पेटको समस्या, प्रोस्टेट वा मूत्राशयसम्बन्धी समस्या (nocturia)
- निद्रा विकार: स्लीप एपनिया, रेस्टलेस लेग सिन्ड्रोम
- जीवनशैली: क्याफिन, मदिरा, अनियमित सुत्ने समय
- वातावरणीय असर: कोठाको उज्यालो, आवाज, वा उच्च तापक्रम
उदाहरणका लागि, राति दुई पटक वा बढी उठेर शौचालय जाने समस्या (nocturia) कार्यक्षमता घटाउने, ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो बनाउने, र थकान बढाउने प्रमुख कारण हो।
२. स्वास्थ्यमा पर्ने असर
निद्रा खलल केवल बिहान थकान ल्याउने मामुली समस्या होइन, यसले दीर्घकालीन रोगको जोखिम बढाउँछ।
- मानसिक असर: एकाग्रता घट्ने, स्मरणशक्ति कमजोर हुने, डिप्रेशनको सम्भावना
- शारीरिक असर: उच्च रक्तचाप, मुटु रोग, मधुमेह, तौल बढ्ने
- दीर्घकालीन असर: हृदयाघात र स्ट्रोकको जोखिम करिब २६% सम्म बढ्ने, अनुसन्धानले देखाएको छ
साथै, मस्तिष्कको प्राकृतिक “सफाइ” प्रक्रिया (glymphatic system) पनि बिग्रन्छ, जसले अल्जाइमर जस्ता रोगको सम्भावना बढाउन सक्छ।
३. कसरी बच्ने?
विशेषज्ञहरूका अनुसार, यस समस्याबाट बच्न वा कम गर्न यी उपायहरू उपयोगी छन्—
- नियमित निद्रा तालिका: एउटै समयमा सुत्ने र उठ्ने बानी बसाल्नु
- निद्रा अनुकूल वातावरण: अन्धकार, शान्ति, र उपयुक्त तापक्रम
- स्क्रीन टाइम घटाउने: सुत्नुअघि कम्तीमा १ घण्टा मोबाइल, कम्प्युटर वा टिभीको प्रयोग नगर्नु
- क्याफिन र मदिरा नियन्त्रण
- तनाव व्यवस्थापन: ध्यान, योग, हल्का व्यायाम
- चिकित्सकको सल्लाह: यदि तीन महिनाभन्दा बढी यो समस्या जारी रह्यो भने विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु
४. किन नलिनु सामान्य रूपमा?
निद्राको गुणस्तर बिग्रिनु शरीर र मस्तिष्क दुवैको लागि खतरा हो। बारम्बार निद्रा खलल हुने समस्या निरन्तर रह्यो भने, यो केवल लक्षण मात्र नभई कुनै गम्भीर स्वास्थ्य समस्याको संकेत पनि हुन सक्छ। त्यसैले समयमै कारण पत्ता लगाई उपचार गर्नु आवश्यक छ।
