तनहुँ, २०८२ साल भाद्र २७ — अचानक हृदयघात, जसलाई मेडिकल भाषामा मायोकार्डियल इन्फार्कसन (Myocardial Infarction) भनिन्छ, विश्वभर हृदयघातका कारण हुने मृत्युलाई रोक्न चुनौतीपूर्ण अवस्था हो। हृदयघात तब हुन्छ जब हृदयलाई रगत पुर्याउने धमनीमा रक्त प्रवाह अवरुद्ध हुन्छ र हृदयको मांसपेशीमा रगतको आपूर्ति बन्द हुन्छ। यसले हृदयको मांसपेशी मर्न थाल्छ र जीवनमा संकट निम्त्याउँछ।
१. हृदयघातको कारण
हृदयघातको मुख्य कारण धमनीमा कोलेस्ट्रोलको थुप्रो जम्नु हो, जसलाई ‘एथेरोस्लेरोसिस’ भनिन्छ। यसले धमनीको भित्री भाग संकुचित पार्छ र रगतको प्रवाहमा बाधा पुर्याउँछ। जब त्यो जमेको थुप्रो फुट्छ र रक्त थक्का बनाउँछ, तब रक्त प्रवाह पूर्णरूपमा रोकिन्छ र हृदयघात हुन्छ।
अन्य कारणहरूमा समावेश छन्:
- रक्तचापको असन्तुलन
- मधुमेह
- अत्यधिक तनाव
- धूम्रपान र मदिराको अत्याधिक सेवन
- मोटोपना (ओबेसिटी)
- व्यायामको कमी
२. हृदयघातका लक्षणहरू
हृदयघातको लक्षणहरू सबैमा एउटै तरिकाले देखिदैनन्, तर प्रायः निम्न हुन्छन्:
- छातीमा दबाब वा तंग हुने अनुभूति: यो दबाब हल्का दुखाइ भन्दा गम्भीर हुन्छ र १५ मिनेट भन्दा बढी रहिरहन्छ।
- श्वास फेर्न गाह्रो हुनु: श्वास फुल्नु वा गहिरो सास लिन कठिन हुनु।
- घाँटी, जबडा, पाखुरा, पछाडि वा पेटमा दुखाइ फैलिनु: खासगरी बाँया हातमा।
- चक्कर आइलाग्नु वा बेहोस हुने अवस्था
- अत्यधिक पसिना आउने
- अल्जोपन, कमजोरी वा थकानको अनुभव
- मनस्थिति बदलिनु (आत्तिनु, घबराउनु)
- उल्टी हुने, पित्त लाग्ने वा पेट दुख्ने
महिलाहरूमा यी लक्षणहरू सामान्यभन्दा फरक हुन सक्छन्, जस्तै घाँटी दुखाइ, थकान, वा उल्टी बढी हुनु। त्यसैले महिलाहरूलाई अझै बढी सतर्क हुन आवश्यक छ।
३. हृदयघात कसरी पहिचान गर्ने?
यदि कुनै व्यक्तिले माथि उल्लिखित लक्षणहरू देखायो भने तुरुन्तै सम्भावित हृदयघातको रूपमा लिनुहोस्। छाती दुखाइ वा दबाब भएमा तुरुन्त अस्पताल जानु आवश्यक हुन्छ। साथीभाई, परिवारका सदस्यले पनि यी लक्षणहरू जान्नुपर्छ ताकि तुरुन्त कदम चाल्न सकियोस्।
४. आकस्मिक अवस्थामा के गर्ने?
- छिटो अस्पताल लैजानुहोस्: सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको छिटो अस्पताल पुर्याउनु हो।
- CPR दिन सकिने भए दिनुहोस्: यदि बिरामी बेहोस भए र सास फेर्न सक्दैन भने छातीमा दबाब दिने CPR दिनु ज्यान बचाउन महत्वपूर्ण हुन्छ।
- धूम्रपान, मदिरा, र कफी नदिनुहोस्।
- बिरामीलाई आरामदायी अवस्थामा राख्नुहोस्।
- यदि मेडिकल सपोर्ट उपलब्ध छ भने एन्टियांगिनल औषधि (Nitroglycerin) दिन सकिन्छ।
५. हृदयघातबाट बच्न कसरी?
- स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनुहोस्: नियमित व्यायाम (दिनको कम्तिमा ३० मिनेट), सन्तुलित आहार (कम बोसो र बढी फलफूल, तरकारी), र वजन नियन्त्रण।
- धूम्रपान र मदिरा सेवनबाट बच्नुहोस्: यी हृदयघातका प्रमुख जोखिम कारक हुन्।
- रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल र मधुमेह नियमित जाँच गराउनुहोस्: नियन्त्रणमा राख्न औषधि लिनुपर्छ।
- तनाव कम गर्नुहोस्: योग, ध्यान वा अन्य मानसिक अभ्यास गर्न सकिन्छ।
- नियमित निद्रा लिनुहोस्: कम्तिमा ७–८ घण्टा आरामदायी निद्रा आवश्यक छ।
- औषधि नियमित लिनुहोस्: चिकित्सकले दिएको औषधि कहिल्यै नछुटाउनुहोस्।
६. हृदयघातपछि उपचार र पुनःस्थापना
हृदयघात पछि समयमै अस्पताल पुर्याएपछि उपचार गर्न सकिन्छ। उपचारमा औषधि, स्टेन्ट लगाउने प्रक्रिया, वा क्यासेरेरी सर्जरी (CABG) पर्न सक्छ। रोगीलाई केही महिनासम्म स्वास्थ्यमा ध्यान दिनु पर्दछ र औषधि नियमित लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
